بخش ۴ درس، رمز ۳۲۲ تا ۳۲۵
قانون و مالیات رمزارز در ایران؛ مرور اسناد رسمی و تاریخ‌دار
مرور اسناد رسمی و تاریخ‌دار دربارهٔ رمزارز در ایران، از مصوبهٔ هیئت وزیران تا قانون مالیات بر سوداگری، با نام مرجع و بدون حکم حقوقی قطعی.
قوانین رمزارز در ایران در چند سند رسمی پراکنده‌اند که هر کدام مرجع و تاریخ خود را دارند. این بخش از رمزکلاس همین اسناد را با نام مرجع و تاریخ مرور میکند، دامنهٔ هر سند را توضیح میدهد و هر جا متن فعلی یا وضعیت اجرا روشن نیست، همین را صریح می‌گوید. آنچه در این بخش می‌خوانید توصیهٔ حقوقی یا مالیاتی نیست و برای موقعیت شخصی خود باید با وکیل یا مشاور مالیاتی مشورت کنید.
این بخش چه چیزی را پوشش میدهد
کسی که تازه با رمزارز آشنا شده، معمولاً سه پرسش حقوقی دارد: اسناد رسمی دربارهٔ استفاده از رمزارز چه گفته‌اند، آیا عایدی آن مشمول مالیات است، و استخراج چه شرایطی دارد. این بخش به همین سه پرسش می‌پردازد و یک موضوع عملی را هم اضافه میکند: نگه‌داشتن سوابق تراکنش. اگر هنوز با سازوکار صرافی ارز دیجیتال و انواع آن یا فرایند ماینینگ و استخراج آشنا نیستید، بهتر است پیش از این بخش آن درس‌ها را بخوانید. کسی که قصد اولین معامله را دارد نیز می‌تواند مراحل و خطرهای نخستین خرید ارز دیجیتال را در کنار این بخش مرور کند.
سه سند رسمی که درس‌ها بر آنها تکیه دارند
- مصوبهٔ هیئت وزیران: طبق متن منتشرشده در مرکز پژوهشهای مجلس، هیئت وزیران در ۱۳۹۸/۵/۱۳ تصویب‌نامه‌ای دربارهٔ استفاده از رمزارزها صادر کرد که مسئولیت خطرپذیری را بر عهدهٔ کاربر می‌گذارد، ضمانت دولت و نظام بانکی را برای آن نفی میکند و استخراج را به اخذ پروانه از وزارت صنعت، معدن و تجارت منوط میکند [۱]. این مصوبه بعدها اصلاح شده است و متن فعلی و لازم‌الاجرای آن را باید در مرجع رسمی دید.
- سند تنظیم‌گری بانک مرکزی: طبق اطلاعیهٔ بانک مرکزی، هیئت عالی این بانک در جلسهٔ سیزدهم آذرماه ۱۴۰۳ سند «چارچوب سیاستگذاری و تنظیم‌گری بانک مرکزی در حوزهٔ رمزپولها» را تصویب کرد و صدور مجوز برای کارگزار رمزپول و نهاد امین را بر عهدهٔ بانک مرکزی گذاشت [۲]. آنچه این‌جا آمده فقط خلاصهٔ اطلاعیه است و جزئیات اجرای سند را باید در متن رسمی آن دید.
- قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی: طبق پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری، این قانون که در ۸ تیر ۱۴۰۴ در مجلس تصویب شده بود، در ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ برای اجرا ابلاغ شد و انواع رمزارز را در کنار املاک، خودرو، فلزات گران‌بها و ارز در شمار دارایی‌های مشمول مالیات بر عایدی سرمایه آورد؛ ریال دیجیتال از این شمول مستثنا شده است [۳]. شیوهٔ محاسبه و زمان آغاز اجرای آن دربارهٔ رمزارز را باید از سازمان امور مالیاتی پیگیری کرد؛ رمزکلاس در این باره اطلاع تأییدشده‌ای ندارد.
چرا فقط به اسناد رسمی و تاریخ‌دار استناد می‌کنیم
در این حوزه، خبرها و پست‌های شبکه‌های اجتماعی اغلب خلاصه‌ای ناقص از مقررات ارائه می‌کنند و خود مقررات هم ممکن است اصلاح شوند. ادعایی که نام مرجع و تاریخ ندارد، قابل راستی‌آزمایی نیست. به همین دلیل، طبق سیاست تحریریهٔ رمزکلاس، هر گزارهٔ حقوقی در این بخش با نام مرجع و تاریخ سند می‌آید، دربارهٔ «قانونی» یا «غیرقانونی» بودن هیچ اقدامی حکم قطعی نمی‌دهیم و اگر متن کامل سندی را ندیده‌ایم، همین را می‌گوییم.
هشدار
پیش از هر اقدامی که پیامد حقوقی یا مالیاتی دارد، مانند ثبت‌نام در صرافی، انتقال دارایی یا راه‌اندازی دستگاه استخراج، متن رسمی و فعلی مقررات را ببینید و با وکیل یا مشاور مالیاتی مشورت کنید. خلاصه‌های این بخش جای متن رسمی یا مشاورهٔ تخصصی را نمی‌گیرند؛ صفحهٔ سلب مسئولیت رمزکلاس را هم بخوانید.
کجا متن رسمی را پیدا کنیم
- روزنامهٔ رسمی کشور: مرجع انتشار متن قوانین و مصوبهها.
- مرکز پژوهشهای مجلس: بانک اطلاعات قوانین و مقررات، برای دیدن متن مصوبهها و بررسی این‌که پس از تصویب اصلاح شده‌اند یا نه.
- بانک مرکزی: اطلاعیه‌ها و مقررات حوزهٔ بانکی و رمزپولها.
- سازمان امور مالیاتی: دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های اجرای قوانین مالیاتی.
راهکار عملی
هنگام خواندن هر سند سه چیز را بررسی کنید: مرجع صادرکننده، تاریخ تصویب یا ابلاغ، و این‌که اصلاحیهٔ بعدی دارد یا نه. تصویر یک سند در کانال، جای متن رسمی را نمی‌گیرد.
درس‌های این بخش
فهرست درس‌ها در ادامهٔ همین صفحه آمده است. پیشنهاد می‌کنیم با مرور وضعیت حقوقی رمزارز در ایران شروع کنید، سپس درس‌های مالیات رمزارز و مقررات استخراج را بخوانید و در پایان به ثبت سوابق تراکنش برسید، چون هر درس بر اسنادی تکیه دارد که در درس پیشین معرفی شده‌اند. اگر سند تازه‌ای منتشر شد یا خطایی دیدید، آن را از طریق صفحهٔ تماس با تحریریه گزارش دهید.
درس‌ها و ابزارهای این بخش
-
رمز ۳۲۲ آیا ارز دیجیتال در ایران قانونی است؛ مصوبهها و اطلاعیه‌ها
مرور مصوبهٔ ۱۳۹۸ هیئت وزیران، اطلاعیههای بانک مرکزی و سند تنظیم‌گری رمزپولها در آذر ۱۴۰۳، با نام مرجع، تاریخ و نکته‌هایی که هنوز روشن نیست.
-
رمز ۳۲۳ مالیات ارز دیجیتال در ایران؛ قانون سوداگری و وضعیت اجرای آن
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی رمزارز را در فهرست دارایی‌های مشمول آورده است؛ مرجع و تاریخ هر سند و آنچه دربارهٔ اجرای آن هنوز روشن نیست.
-
رمز ۳۲۴ قانون ماینینگ در ایران؛ پروانه، برق و استخراج غیرمجاز
مرور اسناد رسمی ماینینگ در ایران با نام مرجع و تاریخ: مصوبهٔ ۱۳۹۸، آیین‌نامهٔ ۱۴۰۱، تعرفهٔ برق، توقف‌ها و گزارش‌های توانیر؛ بدون حکم حقوقی.
-
رمز ۳۲۵ ثبت تراکنش‌های ارز دیجیتال؛ چه سوابقی را و تا کی نگه داریم
ثبت تراکنش‌های ارز دیجیتال با چه ستون‌هایی و تا چه مدت؛ مرور زمان عمومی مالیاتی در ایران، رویهٔ کشورهای دیگر و امن نگه داشتن خود سوابق.
پرسش‌های متداول
آیا رمزکلاس مشاورهٔ حقوقی میدهد؟
خیر. رمزکلاس فقط مضمون اسناد رسمی را با نام مرجع و تاریخ آنها مرور میکند و دربارهٔ موقعیت شخص خاصی نظر نمیدهد. برای تصمیمی که پیامد حقوقی یا مالیاتی دارد، با وکیل یا مشاور مالیاتی مشورت کنید.
اطلاعات این بخش تا چه زمانی معتبر است؟
هر مطلب این بخش به سندی با تاریخ مشخص تکیه دارد و مقررات ممکن است پس از آن اصلاح شوند؛ مصوبهٔ هیئت وزیران در این حوزه نمونه‌ای است که بعدها اصلاح شده است. تاریخ آخرین بازبینی هر صفحه را ببینید و پیش از هر اقدام، متن فعلی را در مرجع رسمی بررسی کنید.
متن رسمی یک مصوبه را از کجا پیدا کنم؟
روزنامهٔ رسمی کشور و بانک اطلاعات قوانین مرکز پژوهشهای مجلس دو مرجع اصلی برای متن قوانین و مصوبهها هستند. برای مقررات بانکی و رمزپولها اطلاعیههای بانک مرکزی، و برای جزئیات اجرای قوانین مالیاتی سازمان امور مالیاتی را ببینید.
منابع
- تصویب نامه در خصوص استفاده از رمزارزها - مرکز پژوهشها مشاهدهٔ منبع تصویب نامه در خصوص استفاده از رمزارزها - مرکز پژوهشها
- سند «چارچوب سیاستگذاری و تنظیم گری بانک مرکزی در حوزه رمزپول ها» در هیئت عالی بانک مرکزی به تصویب رسید مشاهدهٔ منبع سند «چارچوب سیاستگذاری و تنظیم گری بانک مرکزی در حوزه رمزپول ها» در هیئت عالی بانک مرکزی به تصویب رسید
- ابلاغ قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی برای اجرا مشاهدهٔ منبع ابلاغ قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی برای اجرا