واژه‌نامهٔ کریپتو؛ ۴۹ اصطلاح به زبان ساده
اصطلاح‌ها به ترتیب الفبای فارسی آمده‌اند؛ از نوار حروف برای پرش استفاده کنید.
این واژه‌نامه اصطلاح‌های پرتکرار درس‌های رمزکلاس را با تعریف‌های کوتاه و خنثی توضیح می‌دهد، بدون نظر دربارهٔ ارزش یا آیندهٔ هیچ دارایی. هر اصطلاحی که درس مخصوص دارد، به همان درس پیوند داده شده است. روش انتخاب منابع در سیاست تحریریه و حدود کاربرد این توضیح‌ها در سلب مسئولیت آمده است.
ا
- آدرس کیف پول
- یک رشتهٔ منحصربه‌فرد که برای دریافت دارایی دیجیتال استفاده می‌شود، شبیه شمارهٔ حساب بانکی.
- آلت‌کوین
- اصطلاحی برای هر ارز دیجیتالی به‌جز بیت‌کوین؛ کوتاه‌شدهٔ عبارت «آلترناتیو کوین» (ارز جایگزین).
- اتریوم
- یک شبکهٔ بلاک‌چینی که علاوه بر انتقال ارز دیجیتال خودش (اتر)، امکان اجرای قرارداد هوشمند را هم فراهم می‌کند. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- اثبات سهام (Proof of Stake)
- مکانیزمی جایگزین اثبات کار که در آن اعتبارسنجی تراکنش‌ها بر اساس میزان دارایی قفل‌شدهٔ هر شرکت‌کننده (نه قدرت محاسباتی) تعیین می‌شود. بیشتر در درس بلاک‌چین چیست.
- اثبات کار (Proof of Work)
- مکانیزمی که در آن ماینرها با صرف قدرت محاسباتی رقابت می‌کنند تا بلوک بعدی را تأیید کنند؛ بیت‌کوین از این روش استفاده می‌کند. بیشتر در درس بلاک‌چین چیست.
- احراز هویت (KYC)
- فرایندی که صرافی‌ها برای تأیید هویت واقعی کاربر (مدارک شناسایی) پیش از فعال‌سازی کامل حساب انجام می‌دهند. بیشتر در درس نخستین خرید ارز دیجیتال.
- احراز هویت دومرحله‌ای (2FA)
- لایهٔ امنیتی اضافه‌ای که علاوه بر رمز عبور، یک کد یا تأیید دوم (مثلاً از اپلیکیشن احراز هویت) برای ورود به حساب می‌خواهد. بیشتر در درس کیف پول ارز دیجیتال.
- ارز دیجیتال (کریپتو)
- دارایی دیجیتالی که روی یک بلاک‌چین ثبت و منتقل می‌شود و برخلاف پول رایج، توسط هیچ بانک مرکزی صادر یا کنترل نمی‌شود. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- ارزش بازار (Market Cap)
- حاصل‌ضرب قیمت فعلی هر واحد یک ارز در تعداد کل واحدهای در گردش آن؛ معیاری برای اندازهٔ نسبی یک پروژه، نه لزوماً اعتبار آن.
- اسپرد
- فاصلهٔ بین بالاترین قیمت پیشنهادی خرید و پایین‌ترین قیمت پیشنهادی فروش در یک بازار.
- استیبل‌کوین
- نوعی ارز دیجیتال که طراحی شده ارزشش به یک دارایی دیگر (معمولاً دلار آمریکا) وابسته و نسبتاً ثابت بماند.
- استیکینگ
- قفل‌کردن مقداری از یک ارز دیجیتال در شبکه‌های اثبات سهام برای کمک به تأیید تراکنش‌ها، معمولاً در ازای پاداشی از همان شبکه.
- ان‌اف‌تی (NFT)
- توکنی غیرقابل‌تعویض که مالکیت یک آیتم دیجیتال یا فیزیکی منحصربه‌فرد را روی بلاک‌چین ثبت می‌کند. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- اندازهٔ پوزیشن
- میزان سرمایه‌ای که در یک معامله یا دارایی خاص قرار داده می‌شود، معمولاً بر اساس درصدی از کل سرمایه و میزان ریسک قابل‌قبول محاسبه می‌شود. بیشتر در درس ماشین‌حساب اندازهٔ معامله.
- ایردراپ
- توزیع رایگان مقداری توکن یا کوین جدید بین کاربران، معمولاً برای معرفی یک پروژه یا قدردانی از کاربران اولیه.
ب
- بلاک‌چین
- یک دفتر ثبت دیجیتال توزیع‌شده که تراکنش‌ها را در بلوک‌های به‌هم‌متصل و غیرقابل‌تغییر ذخیره می‌کند. هر بلوک به بلوک قبلی متصل است و کپی این دفتر روی رایانه‌های زیادی هم‌زمان نگهداری می‌شود. بیشتر در درس بلاک‌چین چیست.
- بیت‌کوین
- اولین و شناخته‌شده‌ترین ارز دیجیتال، که در سال ۲۰۰۹ بر پایهٔ یک شبکهٔ بلاک‌چین عمومی و غیرمتمرکز راه‌اندازی شد [۱]. بیشتر در درس بیت‌کوین چیست.
پ
- پامپ و دامپ
- دستکاری هماهنگ قیمت یک دارایی برای بالابردن مصنوعی آن و جذب خریداران تازه، و سپس فروش سریع توسط سازمان‌دهندگان که باعث افت شدید قیمت می‌شود. بیشتر در درس شناخت کلاهبرداری‌ها.
ت
- تنوع‌بخشی
- پخش‌کردن سرمایه بین چند دارایی یا بازار مختلف به‌جای تمرکز روی یک گزینه، برای کاهش ریسک کلی سبد دارایی. بیشتر در درس مقایسه با سرمایه‌گذاری سنتی.
- توکن
- دارایی دیجیتالی که روی بلاک‌چین یک ارز دیگر (مثلاً اتریوم) ساخته می‌شود، برخلاف کوین که شبکهٔ مستقل خودش را دارد. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- توکنومیکس
- مجموعه‌ای از قواعد اقتصادی یک توکن، شامل عرضهٔ کل، نحوهٔ توزیع، و انگیزه‌های نگهداری یا استفاده از آن.
ح
- حد ضرر (Stop-Loss)
- دستوری از پیش تعیین‌شده برای بستن خودکار یک معامله در صورت رسیدن ضرر به سطح مشخص، برای محدودکردن زیان احتمالی. بیشتر در درس مبانی مدیریت ریسک.
خ
- خرید پله‌ای (DCA)
- استراتژی سرمایه‌گذاری مبلغ ثابت در فواصل زمانی منظم (مثلاً هر ماه)، صرف‌نظر از قیمت لحظه‌ای، برای کاهش اثر نوسان کوتاه‌مدت. بیشتر در درس ماشین‌حساب خرید پله‌ای.
د
- دیفای (DeFi)
- مجموعه‌ای از خدمات مالی (مثل وام‌دهی یا معامله) که بدون واسطهٔ بانک یا نهاد سنتی، مستقیماً روی بلاک‌چین و از طریق قرارداد هوشمند اجرا می‌شوند. بیشتر در درس کریپتو چیست.
س
- سفارش بازار (Market Order)
- دستوری برای خرید یا فروش فوری در بهترین قیمت موجود بازار در همان لحظه. بیشتر در درس نخستین خرید ارز دیجیتال.
- سفارش لیمیت (Limit Order)
- دستوری که فقط وقتی قیمت به سطح مشخصی برسد اجرا می‌شود، برخلاف سفارش بازار که فوری انجام می‌شود. بیشتر در درس نخستین خرید ارز دیجیتال.
ص
- صرافی ارز دیجیتال
- پلتفرمی که خرید، فروش یا معاملهٔ ارزهای دیجیتال را ممکن می‌کند؛ می‌تواند متمرکز (CEX) یا غیرمتمرکز (DEX) باشد. بیشتر در درس نخستین خرید ارز دیجیتال.
ط
- طرح پانزی
- نوعی کلاهبرداری مالی که در آن سود سرمایه‌گذاران قدیمی از پول سرمایه‌گذاران جدید پرداخت می‌شود، نه از یک فعالیت اقتصادی واقعی؛ با توقف ورود سرمایهٔ جدید فرو می‌پاشد. بیشتر در درس شناخت کلاهبرداری‌ها.
ع
- عبارت بازیابی (سید فریز)
- دنباله‌ای از معمولاً ۱۲ یا ۲۴ کلمه که کل کیف پول را می‌سازد و بازیابی می‌کند [۲]. هرکس این عبارت را داشته باشد به تمام دارایی دسترسی دارد؛ هرگز نباید آن را با کسی به اشتراک گذاشت. بیشتر در درس کیف پول ارز دیجیتال.
غ
- غیرمتمرکز بودن
- ویژگی‌ای که در آن هیچ نهاد یا فرد واحدی کنترل کامل شبکه را در دست ندارد و تصمیم‌گیری بین شرکت‌کنندگان توزیع شده است. بیشتر در درس بلاک‌چین چیست.
ف
- فومو (FOMO)
- کوتاه‌شدهٔ «ترس از دست دادن فرصت»؛ احساسی که باعث تصمیم‌گیری عجولانه و احساسی، معمولاً هنگام رشد سریع قیمت، می‌شود. بیشتر در درس مبانی مدیریت ریسک.
ق
- قرارداد هوشمند
- برنامه‌ای که روی بلاک‌چین اجرا می‌شود و به‌طور خودکار شرایط از پیش تعیین‌شده را اجرا می‌کند، بدون نیاز به واسطهٔ انسانی. بیشتر در درس کریپتو چیست.
ک
- کارمزد شبکه (Gas Fee)
- هزینه‌ای که برای پردازش یک تراکنش روی برخی شبکه‌های بلاک‌چینی (مثل اتریوم) پرداخت می‌شود و بسته به شلوغی شبکه تغییر می‌کند.
- کلید خصوصی
- رشته‌ای محرمانه که مالکیت یک آدرس بلاک‌چینی را ثابت و امکان امضای تراکنش را فراهم می‌کند؛ باید همیشه مخفی بماند. بیشتر در درس کیف پول ارز دیجیتال.
- کلید عمومی
- بخشی از کیف پول که از کلید خصوصی مشتق می‌شود و آدرس دریافت دارایی را می‌سازد؛ برخلاف کلید خصوصی، اشتراک‌گذاری آن مشکلی ندارد.
- کوین
- ارز دیجیتالی که روی بلاک‌چین مستقل خودش کار می‌کند، مثل بیت‌کوین یا اتر. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- کیف پول ارز دیجیتال
- ابزاری نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری که کلیدهای رمزنگاری‌شدهٔ لازم برای دسترسی و انتقال دارایی دیجیتال را نگه می‌دارد؛ خود دارایی روی بلاک‌چین است، نه داخل کیف پول. بیشتر در درس کیف پول ارز دیجیتال.
- کیف پول چندامضایی (Multisig)
- کیف پولی که برای انجام هر تراکنش به تأیید چند کلید خصوصی جداگانه نیاز دارد، نه فقط یک کلید. بیشتر در درس تفاوت کیف پول سرد و گرم.
- کیف پول سخت‌افزاری
- یک دستگاه فیزیکی مستقل که کلید خصوصی را آفلاین نگه می‌دارد و تراکنش را بدون قرارگرفتن کلید در معرض اینترنت امضا می‌کند. بیشتر در درس تفاوت کیف پول سرد و گرم.
- کیف پول سرد
- کیف پولی که هرگز یا به‌ندرت به اینترنت وصل می‌شود (مثل کیف پول سخت‌افزاری یا کاغذی)؛ برای نگهداری بلندمدت امن‌تر است. بیشتر در درس تفاوت کیف پول سرد و گرم.
- کیف پول گرم
- کیف پولی که همیشه به اینترنت متصل است (مثل اپلیکیشن موبایل یا افزونهٔ مرورگر)؛ راحت برای استفادهٔ روزمره ولی در برابر حملهٔ آنلاین آسیب‌پذیرتر است. بیشتر در درس تفاوت کیف پول سرد و گرم.
ل
- لایهٔ ۲
- شبکه‌ای که روی یک بلاک‌چین اصلی (لایهٔ ۱) ساخته می‌شود تا سرعت تراکنش را بالا ببرد و کارمزد را کاهش دهد. بیشتر در درس کریپتو چیست.
- لغزش قیمت (Slippage)
- تفاوت بین قیمتی که انتظار داشتید یک سفارش با آن اجرا شود و قیمتی که واقعاً اجرا شده، معمولاً در بازارهای کم‌نقدشوندگی.
م
- ماینینگ (استخراج)
- فرایند تأیید تراکنش‌ها و افزودن بلوک جدید به بلاک‌چین با حل مسائل محاسباتی، در شبکه‌هایی که از مکانیزم اثبات کار استفاده می‌کنند. بیشتر در درس بلاک‌چین چیست.
- معاملهٔ اهرمی (لوریج)
- استفاده از سرمایهٔ قرض‌گرفته‌شده برای بزرگ‌ترکردن حجم یک معامله؛ سود و زیان احتمالی هر دو را به همان نسبت بزرگ‌تر می‌کند. بیشتر در درس مبانی مدیریت ریسک.
ن
- نقدشوندگی
- میزان سهولت خرید یا فروش یک دارایی بدون تأثیر زیاد بر قیمت آن؛ بازار با نقدشوندگی پایین مستعد نوسان و لغزش قیمت بیشتری است. بیشتر در درس مقایسه با سرمایه‌گذاری سنتی.
و
- وایت‌پیپر
- سندی رسمی که یک پروژهٔ ارز دیجیتال منتشر می‌کند تا فناوری، هدف و برنامهٔ خود را توضیح دهد. بیشتر در درس بیت‌کوین چیست.
ه
- هارد فورک
- تغییری بنیادین در قواعد یک بلاک‌چین که باعث جدایی دائمی از نسخهٔ قبلی شبکه می‌شود.
- هولد (HODL)
- اصطلاحی عامیانه به‌معنای نگهداری بلندمدت یک دارایی به‌جای فروش سریع آن، صرف‌نظر از نوسان کوتاه‌مدت قیمت.
منابع
- واژه‌نامهٔ مرکز راهنمای Blockstream: بلوک جنسیس مشاهدهٔ منبع واژه‌نامهٔ مرکز راهنمای Blockstream: بلوک جنسیس
- Mnemonic code for generating deterministic keys مشاهدهٔ منبع Mnemonic code for generating deterministic keys