کارمزد صرافی ارز دیجیتال چطور محاسبه می‌شود؛ میکر و تیکر

کارمزد صرافی ارز دیجیتال معمولاً درصدی از مبلغ هر معامله است که بسته به نوع سفارش (میکر یا تیکر) و حجم معاملات شما تغییر می‌کند. اما هزینهٔ واقعی یک معامله فقط همین درصد نیست: کارمزد برداشت، فاصلهٔ قیمت خرید و فروش (اسپرد) و کیفیت قیمتی که سفارش شما در آن اجرا می‌شود هم بخشی از هزینه‌اند. جمع این اجزا را باید پیش از هر معامله در نظر گرفت.

کارمزدهایی که می‌بینید و نمی‌بینید

اگر درس صرافی ارز دیجیتال چیست را خوانده باشید، می‌دانید که صرافی متمرکز واسطه‌ای است که خریدار و فروشنده را به هم می‌رساند و در ازای این خدمت هزینه می‌گیرد. این هزینه را می‌توان در دو دسته دید.

دستهٔ اول هزینه‌های آشکار است؛ یعنی همان چیزهایی که در صفحهٔ کارمزد صرافی نوشته شده‌اند:

• کارمزد معامله: درصدی از مبلغ هر خرید یا فروش.
• کارمزد برداشت: مبلغی که هنگام انتقال دارایی از صرافی به کیف پول یا صرافی دیگر کم می‌شود.
• کارمزد واریز: در برخی روش‌های واریز پول، مبلغی بابت خود واریز گرفته می‌شود.

دستهٔ دوم هزینه‌های پنهان است که در هیچ جدولی به‌صورت یک عدد نمی‌آیند:

• اسپرد: فاصلهٔ بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش در همان لحظه.
• لغزش قیمت: فاصلهٔ قیمتی که انتظار داشتید با قیمتی که سفارش در آن اجرا شد.
• کیفیت قیمت اجرا: اینکه قیمتی که به شما داده می‌شود نسبت به قیمت منصفانهٔ بازار چقدر خوب یا بد است.

طبق بررسی Bankrate، کارمزد اکثر صرافی‌های ارز دیجیتال درصدی و بر اساس مدل «میکر/تیکر» است و هم بین صرافی‌ها و هم بر اساس حجم معاملهٔ کاربر تفاوت دارد؛ این ارقام آن‌قدر مدام تغییر می‌کنند که حتی همان مقاله عدد ثابتی برایشان نمی‌آورد ^[۱]. به همین دلیل در این درس هم نرخ هیچ صرافی خاصی را نمی‌نویسیم و همهٔ عددهای مثال فرضی‌اند.

در بازارهای مالی سنتی اروپا، قواعد MiFID II شرکت‌های سرمایه‌گذاری را موظف می‌کند دست‌کم سالی یک بار مجموع همهٔ هزینه‌ها و کارمزدها را به مشتری گزارش دهند و اثر انباشتهٔ آن‌ها را بر بازده نشان دهند. با این حال ESMA کاستی‌هایی در اجرای این قاعده پیدا کرد؛ از جمله اینکه برخی شرکت‌ها هزینه را فقط به مبلغ اسمی اعلام می‌کردند و نه به درصد ^[۲]. این قاعده برای ابزارهای مالی تحت MiFID نوشته شده و لزوماً شامل صرافی‌های رمزارز نمی‌شود. نتیجهٔ عملی برای شما این است که در صرافی ارز دیجیتال اغلب خودتان باید هزینهٔ کل را حساب کنید.

میکر و تیکر؛ چرا نوع سفارش در کارمزد اثر دارد

در صرافی متمرکز، سفارش‌ها در «دفتر سفارش» (Order Book) جمع می‌شوند. یک طرف دفتر، سفارش‌های خرید با قیمت‌های مختلف است و طرف دیگر، سفارش‌های فروش. اینکه سفارش شما کدام نقش را بازی کند، نرخ کارمزدتان را تعیین می‌کند.

میکر (Maker) کسی است که سفارشی در دفتر می‌گذارد که بلافاصله اجرا نمی‌شود و منتظر طرف مقابل می‌ماند. این سفارش به عمق بازار و نقدشوندگی اضافه می‌کند. معمول‌ترین نمونه‌اش سفارش محدود با قیمتی است که هنوز به آن نرسیده‌اند.

تیکر (Taker) کسی است که سفارشی موجود در دفتر را برمی‌دارد و معامله را فوراً انجام می‌دهد. سفارش بازار همیشه نقش تیکر دارد، چون با بهترین قیمت موجود در همان لحظه اجرا می‌شود.

در بسیاری از جدول‌های کارمزد، نرخ میکر کمتر از نرخ تیکر یا برابر با آن است؛ منطقش این است که صرافی از کسی که به بازار نقدشوندگی می‌دهد استقبال می‌کند. چند نکته را در این باره در نظر داشته باشید:

• سفارش محدود همیشه میکر نیست. اگر قیمت سفارش محدود شما همان لحظه با سفارشی در دفتر جور شود، دست‌کم بخشی از آن به‌عنوان تیکر اجرا می‌شود.
• سفارش میکر ممکن است هیچ‌وقت اجرا نشود یا فقط بخشی از آن اجرا شود. کارمزد کمتر در ازای نداشتن اطمینان از اجراست.
• نرخ‌ها معمولاً پله‌ای‌اند و با حجم معاملات شما در یک دورهٔ مشخص تغییر می‌کنند. برای کسی که مبلغ‌های کوچک معامله می‌کند، نرخ پایه‌ترین سطح ملاک است.

برای آشنایی با مراحل گذاشتن این دو نوع سفارش در عمل، درس چطور اولین خرید ارز دیجیتال را انجام دهیم را ببینید.

کارمزد واریز و برداشت

واریز رمزارز به صرافی معمولاً کارمزد جداگانه‌ای از طرف صرافی ندارد، اما کسی که ارسال می‌کند باید کارمزد شبکه را بپردازد. واریز پول بسته به روش پرداخت ممکن است کارمزد داشته باشد یا نداشته باشد؛ این را در صفحهٔ کارمزد هر صرافی جداگانه ببینید.

کارمزد برداشت چند ویژگی دارد که آن را از کارمزد معامله متمایز می‌کند:

• معمولاً مبلغی ثابت برای هر دارایی و هر شبکه است، نه درصدی از مبلغ برداشت. در نتیجه روی برداشت‌های کوچک سهم بسیار بزرگ‌تری دارد.
• صرافی آن را تعیین می‌کند. این مبلغ باید کارمزد شبکه را پوشش دهد، ولی لزوماً با کارمزد لحظه‌ای شبکه برابر نیست و ممکن است بیشتر باشد.
• یک دارایی مانند یک استیبل‌کوین ممکن است روی چند شبکه قابل برداشت باشد و کارمزد هر شبکه فرق کند. شبکهٔ ارزان‌تر فقط وقتی قابل استفاده است که مقصد هم همان شبکه را پشتیبانی کند.
• بسیاری از صرافی‌ها حداقل مبلغ برداشت دارند؛ یعنی مبلغ خیلی کوچک را اصلاً نمی‌توان خارج کرد.

اهمیت برداشت دارایی به کیف پول شخصی و مراحل گام‌به‌گام آن در درس چرا برداشت دارایی از صرافی به کیف پول شخصی مهم است آمده است. این‌جا فقط جنبهٔ هزینه‌ای آن را می‌بینیم: اگر قصد دارید دارایی را بعداً برداشت کنید، کارمزد برداشت را از همان ابتدا جزو هزینهٔ خرید حساب کنید.

اسپرد؛ هزینهٔ پنهان

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) اسپرد را این‌طور تعریف می‌کند: «قیمت پیشنهادی خرید» (Bid) بالاترین قیمتی است که خریدار در هر لحظه حاضر است برای مقدار مشخصی از یک دارایی بپردازد و «قیمت پیشنهادی فروش» (Ask) پایین‌ترین قیمتی است که فروشنده حاضر است به آن بفروشد؛ فاصلهٔ این دو قیمت اسپرد نام دارد ^[۳].

میانگین این دو قیمت را معمولاً «قیمت میانی» می‌نامند؛ عددی که اغلب در نمودارها و سایت‌های قیمت می‌بینید. اما وقتی با سفارش بازار خرید می‌کنید، قیمت فروش (Ask) را می‌پردازید که بالاتر از قیمت میانی است، و وقتی با سفارش بازار می‌فروشید، قیمت خرید (Bid) را می‌گیرید که پایین‌تر از آن است. یعنی در هر طرف معامله، تقریباً نصف اسپرد را به‌عنوان هزینه می‌پردازید، بی‌آنکه این هزینه در ستون «کارمزد» ثبت شود.

اسپرد در بازارهای کم‌عمق، یعنی بازارهایی که حجم سفارش‌هایشان کم است، معمولاً پهن‌تر است. در همین بازارها لغزش قیمت هم بیشتر رخ می‌دهد: سفارش بازار بزرگ ممکن است بهترین قیمت را تمام کند و بخشی از آن در قیمت‌های بدتر اجرا شود. اسپرد و لغزش هر کدام درس جداگانه‌ای دارند (اسپرد در معاملات ارز دیجیتال و لغزش قیمت در معامله)؛ این‌جا کافی است بدانید که هر دو، هزینهٔ واقعی معامله‌اند.

کارمزد صفر واقعاً صفر است؟

بعضی بسترها معامله را «بدون کارمزد» تبلیغ می‌کنند. این عبارت دربارهٔ کارمزد صریح درست است، اما دربارهٔ هزینهٔ کل لزوماً درست نیست.

سازوکار دیگری که پشت معاملهٔ «بدون کارمزد» قرار دارد، «پرداخت در ازای جریان سفارش» (Payment for Order Flow یا PFOF) است: بازارساز به کارگزار پول می‌دهد تا سفارش مشتریان را به او بسپارد. یک مقالهٔ کاری که ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵ در بخش تحلیل اقتصادی SEC منتشر شد، نشان می‌دهد نرخ این پرداخت در بازار رمزارز حدود ۳۵ واحد پایه است؛ در حالی که همین نرخ در بازار اختیار معامله ۸ و در بازار سهام ۰٫۸ واحد پایه است ^[۵]. هر واحد پایه یک‌صدم درصد است. این مقاله دیدگاه نویسندگانش است، نه موضع رسمی SEC، اما پیامش روشن است: وقتی کارمزد صریح حذف می‌شود، هزینه می‌تواند به قیمت اجرا منتقل شود.

پس برای مقایسهٔ دو بستر، پرسش درست این نیست که «کارمزدش چند درصد است؟»، بلکه این است که «با این مبلغ، در پایان چه مقدار دارایی به دستم می‌رسد؟».

محاسبهٔ هزینهٔ کل یک معامله با مثال فرضی

همهٔ عددهای این بخش فرضی‌اند و به هیچ صرافی یا دارایی واقعی مربوط نیستند؛ فقط برای نشان دادن روش محاسبه آمده‌اند.

فرض کنید در یک صرافی فرضی، کارمزد تیکر ۰٫۲٪، کارمزد میکر ۰٫۱٪ و کارمزد برداشت یک دارایی مبلغ ثابت ۱ تتر است. همچنین فرض کنید قیمت میانی یک دارایی فرضی ۱۰۰ تتر است، بهترین قیمت فروش در دفتر ۱۰۰٫۵ و بهترین قیمت خرید ۹۹٫۵ تتر؛ یعنی هر طرف حدود ۰٫۵٪ با قیمت میانی فاصله دارد. شما با ۱٬۰۰۰ تتر فرضی این دارایی را معامله می‌کنید و، برای ساده شدن، قیمت بازار در این مدت تغییر نمی‌کند.

در ستون اول، بدون اینکه قیمت ذره‌ای تکان خورده باشد، حدود ۱۴ تتر، یعنی حدود ۱٫۴٪ از سرمایهٔ فرضی، صرف هزینه شده است؛ و بیشتر آن هم اسپرد بوده، نه کارمزد اعلام‌شده. در ستون دوم هزینه بسیار کمتر است، اما این به شرطی است که هر دو سفارش محدود واقعاً در همان قیمت اجرا شوند؛ چیزی که همیشه رخ نمی‌دهد.

حالا فرض کنید به‌جای فروش، دارایی را برداشت می‌کنید. کارمزد ثابت ۱ تتر روی ۱٬۰۰۰ تتر فرضی فقط یک‌دهم درصد است، اما اگر کل مبلغ فرضی شما ۵۰ تتر بود، همان ۱ تتر ۲٪ از سرمایه را می‌گرفت.

پیش از معامله، جدول کارمزد را چطور بخوانید

کارمزد یکی از معیارهای انتخاب صرافی است، اما مهم‌ترینشان نیست؛ امنیت، شفافیت و قواعد برداشت اولویت بالاتری دارند. معیارهای کامل را در چک‌لیست ارزیابی امنیت و اعتبار یک صرافی ببینید. برای بخش هزینه، این چند پرسش را پیش از نخستین معامله پاسخ دهید:

این درس بخشی از مسیر صرافی و نخستین خرید ارز دیجیتال است. اگر پاسخ همهٔ این پرسش‌ها را پیدا نکردید، این خودش نشانه‌ای از شفافیت کم است و ارزش دارد پیش از واریز دربارهٔ آن فکر کنید.