رمز ۳۱۱مرحلهٔ تصمیم، درس ۱۱ از ۲۵ صرافی و نخستین خرید
سفارش بازار و سفارش لیمیت چه فرقی دارند
سفارش بازار سرعت اجرا را به شما می‌دهد و سفارش لیمیت کنترل قیمت را؛ این درس با مثال فرضی، سفارش توقف، استاپ لیمیت و خواندن دفتر سفارش را توضیح می‌دهد.
سفارش بازار یا مارکت (Market Order) به صرافی می‌گوید همین حالا و به بهترین قیمتی که در دسترس است معامله کن؛ اجرا شدنش را تضمین میکند ولی قیمت اجرا را نه. سفارش محدود یا لیمیت (Limit Order) فقط در قیمتی که شما تعیین کردهاید یا بهتر از آن اجرا میشود [۱]. پس انتخاب میان این دو، انتخاب میان «اطمینان از اجرا» و «کنترل قیمت» است و هیچ‌کدام هر دو را با هم نمی‌دهد.
سفارش یعنی دستور به صرافی
وقتی در یک صرافی ارز دیجیتال دکمهٔ خرید یا فروش را می‌زنید، در بیشتر صرافی‌های متمرکز مستقیماً با خود صرافی معامله نمی‌کنید. شما یک دستور ثبت می‌کنید و موتور معاملات صرافی این دستور را با دستورهای دیگر کاربران جفت میکند. این دستور را «سفارش» می‌نامند. اگر هنوز با کلیات کار صرافی و مراحل آن آشنا نیستید، ابتدا صفحهٔ صرافی و نخستین خرید ارز دیجیتال را ببینید.
هر سفارش دست‌کم چند جزء دارد: جهت (خرید یا فروش)، مقدار، نوع سفارش و در برخی انواع، قیمت. نوع سفارش تعیین میکند که موتور معاملات فوراً اجرا کند، منتظر قیمت دلخواه شما بماند، یا تا رسیدن قیمت به نقطه‌ای مشخص کاری نکند.
در درس چطور اولین خرید ارز دیجیتال را انجام دهیم این دو نوع سفارش را در حد یک مرور کوتاه دیدید. این درس یک قدم جلوتر می‌رود: سازوکار هر نوع سفارش، سفارشهای توقف، خواندن دفتر سفارش و خطاهایی که در عمل هزینه دارند.
دربارهٔ منابع این درس
تعریف‌های این درس از نهادهای ناظر بازار سرمایهٔ آمریکا، یعنی کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) از طریق وب‌گاه Investor.gov و سازمان FINRA، گرفته شده است. این تعریف‌ها برای بازار سهام نوشته شده‌اند، ولی منطق همین انواع سفارش در صرافی‌های ارز دیجیتال هم به کار می‌رود. نام‌گذاری، گزینه‌ها و جزئیات اجرا از صرافی‌ای به صرافی دیگر فرق دارد؛ پیش از استفاده، راهنمای همان صرافی را بخوانید.
سفارش بازار؛ سرعت به‌جای قیمت
کمیسیون بورس آمریکا سفارش بازار را سفارش خرید یا فروش فوری تعریف میکند که اجرا شدن را تضمین میکند ولی قیمت اجرا را نه [۱]. FINRA هم می‌گوید سفارش بازار رایج‌ترین نوع سفارش است و بیشترین اطمینان را از اجرا شدن می‌دهد، ولی ممکن است به قیمتی که دیده یا اعلام شده بود اجرا نشود، به‌ویژه در بازارهایی که سریع حرکت می‌کنند [۲].
چرا قیمتی که می‌بینید با قیمتی که می‌گیرید فرق دارد؟ عددی که بالای صفحهٔ صرافی نمایش داده میشود معمولاً قیمت آخرین معامله است، نه قیمتی که برای مقدار دلخواه شما آماده است. سفارش بازار از بهترین پیشنهاد موجود شروع میکند و اگر حجم آن سطح کافی نباشد، سراغ سطح بعدی و بعدی می‌رود. هرچه مقدار سفارش شما نسبت به حجم نشسته در دفتر سفارش بزرگ‌تر باشد، میانگین قیمت اجرا از قیمت اول دورتر میشود. به این فاصله لغزش قیمت (Slippage) می‌گویند.
دو وضعیت لغزش را بزرگ‌تر میکند. اول، بازاری که نقدشوندگی کمی دارد؛ یعنی در هر سطح قیمت، سفارشهای اندکی منتظرند. دوم، لحظه‌هایی که قیمت تند حرکت میکند و دفتر سفارش در کسری از ثانیه عوض میشود. در هر دو حالت، سفارش بازار همچنان اجرا میشود؛ فقط قیمتش ممکن است با انتظار شما فاصله داشته باشد. برای شناخت ریشهٔ این حرکت‌های تند، درس چرا ارزش ارزهای دیجیتال نوسان زیادی دارد را ببینید.
سفارش بازار کجا منطقی است؟ جایی که اجرا شدن برای شما مهم‌تر از چند واحد تفاوت قیمت است، مقدار سفارش نسبت به عمق بازار کوچک است و بازار آن دارایی پرحجم است؛ در این شرایط لغزش معمولاً ناچیز است.
سفارش بازار در بازار کمحجم
در بازار یک توکن کم‌معامله، یک سفارش بازار نسبتاً بزرگ میتواند چند سطح قیمت را پشت سر هم مصرف کند و در قیمتی بسیار دورتر از انتظار شما اجرا شود. این تفاوت پس از اجرا برگشتپذیر نیست. پیش از ثبت، عمق دفتر سفارش را نگاه کنید و اگر حجم کم است، سفارش را کوچک‌تر کنید یا از سفارش لیمیت استفاده کنید.
سفارش محدود؛ قیمت به‌جای سرعت
طبق تعریف SEC، سفارش محدود سفارش خرید یا فروش به قیمتی مشخص یا بهتر از آن است [۱]. FINRA توضیح می‌دهد که این سفارش فقط به قیمت تعیینشده یا بهتر اجرا میشود و وقتی به کار می‌رود که گرفتن قیمت درست از سرعت اجرا مهم‌تر باشد [۲].
«بهتر» در سفارش خرید و فروش دو معنای متفاوت دارد. در سفارش خرید لیمیت، قیمتی که تعیین می‌کنید سقف است: سفارش در همان قیمت یا ارزان‌تر اجرا میشود، نه گران‌تر. در سفارش فروش لیمیت، قیمت تعیینشده کف است: سفارش در همان قیمت یا بالاتر اجرا میشود، نه پایین‌تر.
بهای این کنترل، نداشتن اطمینان از اجراست. اگر قیمت بازار هرگز به سطح تعیین‌شدهٔ شما نرسد، سفارش همان‌جا باز میماند. حتی اگر قیمت یک لحظه به آن سطح برسد، ممکن است سفارشهای دیگری زودتر از شما در صف همان قیمت نشسته باشند و حجم موجود پیش از رسیدن نوبت شما تمام شود. به همین دلیل، سفارش لیمیت میتواند «نیمهاجرا» هم بماند: بخشی از مقدار جفت شده و باقی آن هنوز در انتظار است.
سفارش لیمیتی که اجرا نشده تا وقتی که آن را لغو کنید یا مدت اعتبارش تمام شود در فهرست سفارشهای باز میماند. گزینه‌های مدت اعتبار در هر صرافی فرق دارد؛ پیش از ثبت، ببینید سفارش شما تا چه زمانی فعال میماند. در بسیاری از صرافی‌ها، موجودی لازم برای سفارش باز هم تا زمان اجرا یا لغو قفل میشود و قابل استفاده برای کار دیگری نیست.
نوع سفارش میتواند روی هزینه هم اثر بگذارد. صرافی‌ها معمولاً برای سفارشی که به دفتر سفارش حجم اضافه میکند و سفارشی که حجم موجود را برمی‌دارد، کارمزد متفاوتی دارند. جزئیات این موضوع در درس کارمزد معاملات در صرافی‌ها چطور محاسبه میشود آمده است.
لیمیتی که مثل سفارش بازار رفتار میکند
اگر قیمت سفارش خرید لیمیت را بالاتر از بهترین قیمت فروش موجود بگذارید، سفارش فوراً با سفارشهای موجود جفت میشود؛ فقط هرگز بالاتر از سقفی که تعیین کردهاید اجرا نمی‌شود. این ویژگی گاهی برای محدود کردن لغزش به کار می‌رود، ولی اشتباه تایپی در قیمت هم میتواند همین اثر را بی‌آنکه بخواهید ایجاد کند.
سفارش توقف و توقف‌محدود
Investor.gov، وب‌گاه آموزشی کمیسیون بورس آمریکا، «سفارش توقف» (Stop Order) را که حد ضرر (Stop-Loss) هم نامیده میشود، سفارشی تعریف میکند که وقتی قیمت به «قیمت توقف» تعیینشده برسد فعال میشود و در همان لحظه به سفارش بازار تبدیل میشود [۳]. تا پیش از آن لحظه، این سفارش فقط منتظر رسیدن قیمت است.
نکتهٔ کلیدی را FINRA صریح گفته است: قیمت توقف، قیمت اجرای تضمین‌شده نیست. سفارش توقف پس از فعال شدن به سفارش بازار تبدیل میشود و در بازار پرنوسان ممکن است در قیمتی بسیار متفاوت از قیمت توقف اجرا شود. همچنین ممکن است یک جهش کوتاه‌مدت قیمت آن را فعال کند و بعد قیمت به سطح قبلی برگردد [۴].
«سفارش توقف‌محدود» یا استاپ لیمیت (Stop-Limit) به تعریف SEC ویژگی‌های سفارش توقف و سفارش محدود را با هم دارد [۱]. در این نوع، پس از رسیدن به قیمت توقف، سفارش به سفارش محدود تبدیل میشود و فقط در قیمت تعیینشده یا بهتر اجرا میشود؛ بنابراین ممکن است اصلاً اجرا نشود [۳]. پس استاپ لیمیت دو عدد می‌خواهد: قیمت توقف که سفارش را فعال میکند و قیمت محدود که بدترین قیمت قابل قبول شماست.
یک مثال فرضی تفاوت این دو را روشن میکند. فرض کنید یک کوین فرضی دارید و سفارش فروش توقف با قیمت توقف ۹۰ واحد ثبت کردهاید. کاربر دیگری برای همان کوین، سفارش استاپ لیمیت با قیمت توقف ۹۰ و قیمت محدود ۸۸ واحد گذاشته است. حالا فرض کنید قیمت در یک حرکت تند از ۹۱ به ۸۵ واحد می‌پرد و در میانه، معامله‌ای رخ نمی‌دهد. سفارش توقف شما فعال و به سفارش بازار تبدیل میشود و در حدود ۸۵ یا حتی پایین‌تر اجرا میشود. سفارش استاپ لیمیت هم فعال میشود، ولی چون قیمت زیر ۸۸ است، اجرا نمی‌شود و تا وقتی قیمت به ۸۸ یا بالاتر برنگردد، باز میماند.
| نوع سفارش | چه چیزی را کنترل می‌کنید | چه چیزی را از دست می‌دهید |
|---|---|---|
| بازار | اجرا شدن سریع | قیمت اجرای دقیق |
| لیمیت | بدترین قیمت قابل قبول | اطمینان از اجرا |
| توقف | زمان فعال شدن | قیمت اجرا پس از فعال شدن |
| توقف‌محدود | زمان فعال شدن و بدترین قیمت | اطمینان از اجرا در حرکت تند |
حد ضرر سپر کامل نیست
سفارش توقف ممکن است در سقوط تند بسیار پایین‌تر از قیمت توقف اجرا شود و استاپ لیمیت ممکن است اصلاً اجرا نشود. هیچ‌کدام جای اندازهٔ منطقی معامله و سرمایه‌ای را که توان از دست دادنش را دارید نمی‌گیرد. اصول این موضوع را در درس مدیریت ریسک در معامله ارز دیجیتال ببینید.
دفتر سفارش را چطور بخوانیم
دفتر سفارش (Order Book) فهرست زندهٔ سفارشهای لیمیتی است که هنوز اجرا نشده‌اند. یک طرف آن سفارشهای خرید است که از بالاترین قیمت به پایین مرتب شده‌اند و طرف دیگر سفارشهای فروش که از پایین‌ترین قیمت به بالا چیده شده‌اند. فاصلهٔ میان بالاترین قیمت خرید و پایین‌ترین قیمت فروش را اسپرد (Spread) می‌نامند. هر سطر هم نشان می‌دهد در آن قیمت چه مقدار دارایی منتظر معامله است؛ به مجموع این حجم‌ها «عمق بازار» می‌گویند.
فرض کنید دفتر سفارش یک کوین فرضی در یک لحظه این‌طور است (قیمت‌ها به واحد فرضی):
| طرف فروش (قیمت) | مقدار | طرف خرید (قیمت) | مقدار |
|---|---|---|---|
| ۱۰۱ | ۲ | ۱۰۰ | ۳ |
| ۱۰۳ | ۳ | ۹۹ | ۵ |
| ۱۰۸ | ۴ | ۹۶ | ۶ |
در این مثال فرضی، بهترین قیمت فروش ۱۰۱ و بهترین قیمت خرید ۱۰۰ است و اسپرد یک واحد است. اگر آخرین معامله در ۱۰۱ انجام شده باشد، صرافی احتمالاً همین عدد را بالای صفحه نشان می‌دهد.
حالا ببینید یک سفارش خرید بازار برای ۵ عدد چه میکند: ۲ عدد را از سطح ۱۰۱ و ۳ عدد را از سطح ۱۰۳ برمی‌دارد. میانگین قیمت اجرا ۱۰۲٫۲ میشود، نه ۱۰۱ که روی صفحه دیده بودید. سفارش فروش بازار برای ۵ عدد هم ۳ عدد را در ۱۰۰ و ۲ عدد را در ۹۹ می‌فروشد و میانگینش ۹۹٫۶ است. اگر در همین دفتر، سطح ۱۰۱ فقط یک عدد داشت و سطح بعدی ۱۲۰ بود، همان سفارش بازار با لغزشی بسیار بزرگ‌تر اجرا می‌شد.
با همین دفتر، سفارش خرید لیمیت برای ۵ عدد با قیمت ۱۰۰ فوراً اجرا نمی‌شود؛ پشت سفارشهای موجود در سطح ۱۰۰ در صف قرار می‌گیرد و منتظر فروشنده‌ای در این قیمت میماند. اما سفارش خرید لیمیت برای ۵ عدد با قیمت ۱۰۳ فوراً کامل اجرا میشود، چون در سطح‌های ۱۰۱ و ۱۰۳ حجم کافی هست. اگر همین سفارش ۸ عدد بود، ۵ عدد اجرا می‌شد و ۳ عدد باقیمانده با قیمت ۱۰۳ در دفتر سفارش می‌نشست؛ یعنی سفارش نیمهاجرا میماند و سطح ۱۰۸ دست‌نخورده باقی میماند.
اشتباه‌های رایج در ثبت سفارش
بیشتر ضررهای ناشی از نوع سفارش، از ناآشنایی با سازوکار میآید، نه از بدشانسی. این‌ها رایج‌ترین موارد است:
- سفارش بازار در بازار کمحجم. همان‌طور که در مثال دفتر سفارش دیدید، کم بودن عمق میتواند میانگین قیمت را به‌شدت جابه‌جا کند.
- یکی دانستن قیمت توقف با قیمت اجرا. قیمت توقف فقط نقطهٔ فعال شدن است و در حرکت تند، اجرا ممکن است بسیار دورتر رخ دهد [۴].
- انتظار اجرای حتمی از استاپ لیمیت. اگر قیمت از محدودهٔ شما عبور کند و برنگردد، سفارش باز میماند.
- اشتباه در مقدار یا جای ممیز. یک رقم اضافه یا ممیز جابه‌جا، مقدار یا قیمت سفارش را چند برابر میکند. سفارش اجراشده را نمی‌توان برگرداند.
- فراموش کردن سفارشهای باز. سفارش لیمیتی که روزها پیش ثبت کردهاید ممکن است در لحظه‌ای اجرا شود که دیگر آن را نمی‌خواهید.
- نادیده گرفتن کارمزد. میانگین قیمت اجرا به‌علاوهٔ کارمزد، هزینهٔ واقعی معامله است.
صرافی‌ای که دفتر سفارش، سوابق اجرا و قواعد انواع سفارش را شفاف نشان نمی‌دهد، جای تردید دارد؛ معیارهای کامل‌تر را در چک‌لیست ارزیابی امنیت و اعتبار یک صرافی ببینید. اجرای سفارش هم پایان کار نیست؛ دربارهٔ اینکه دارایی پس از معامله کجا بماند، درس چرا برداشت دارایی از صرافی به کیف پول شخصی مهم است را بخوانید.
پیش از زدن دکمهٔ ثبت سفارش
- نوع سفارش را بررسی کنید: بازار، لیمیت، توقف یا توقف‌محدود.
- جهت سفارش را دوباره نگاه کنید: خرید یا فروش.
- مقدار و جای ممیز را با دقت بخوانید.
- در سفارش لیمیت، ببینید قیمت تعیینشده نسبت به بهترین قیمت‌های دفتر کجاست.
- در سفارش بازار، حجم چند سطح اول دفتر را با مقدار سفارش مقایسه کنید.
- در سفارش توقف، بپذیرید که قیمت اجرا ممکن است با قیمت توقف فاصله داشته باشد.
- مدت اعتبار سفارش و کارمزد آن را در راهنمای صرافی بررسی کنید.
- پس از ثبت، فهرست سفارشهای باز را نگاه کنید.
خودتان را بسنجید
چرا سفارش لیمیت من اجرا نشد؟
سفارش لیمیت فقط در قیمتی که تعیین کردهاید یا بهتر از آن اجرا میشود. اگر قیمت بازار به آن سطح نرسیده باشد، یا رسیده باشد ولی سفارشهای دیگری پیش از شما در صف همان قیمت بودهاند، سفارش شما باز میماند. این رفتار خطا نیست؛ بهای کنترل قیمت است.
سفارش بازار در بازار کمحجم چه خطری دارد؟
در بازار کمحجم، سفارشهای کمی در هر سطح قیمت نشستهاند و سفارش بازار شما چند سطح را پشت سر هم مصرف میکند. نتیجه این است که میانگین قیمت اجرا میتواند با قیمتی که روی صفحه دیده بودید فاصلهٔ زیادی داشته باشد. پیش از ثبت، عمق دفتر سفارش را نگاه کنید.
سفارش نیمهاجرا یعنی چه؟
یعنی فقط بخشی از مقدار سفارش شما با سفارشهای طرف مقابل جفت شده و باقی آن هنوز باز است. این وضعیت بیشتر در سفارش لیمیت پیش میآید، چون در قیمت تعیینشده حجم کافی وجود نداشته است. بخش باقیمانده تا اجرا، لغو یا پایان مدت اعتبارش در دفتر سفارش میماند.
سفارش را میشود لغو کرد؟
سفارشی که هنوز اجرا نشده، یا بخش اجرانشدهٔ یک سفارش نیمهاجرا، معمولاً از بخش سفارشهای باز لغو میشود. بخشی که اجرا شده برگشتپذیر نیست. سفارش بازار بهدلیل اجرای فوری عملاً فرصتی برای لغو باقی نمیگذارد.
منابع
- Types of Orders | Investor.gov مشاهدهٔ منبع Types of Orders | Investor.gov
- Order Types | FINRA.org مشاهدهٔ منبع Order Types | FINRA.org
- Stop, Stop-Limit, and Trailing Stop Orders – Investor Bulletin | Investor.gov مشاهدهٔ منبع Stop, Stop-Limit, and Trailing Stop Orders – Investor Bulletin | Investor.gov
- Stop Orders: Factors to Consider During Volatile Markets | FINRA.org مشاهدهٔ منبع Stop Orders: Factors to Consider During Volatile Markets | FINRA.org