رمز ۱۱۵مرحلهٔ پایه، درس ۱۵ از ۲۲ مبانی کریپتو
آلتکوین چیست و چه تفاوتی با بیتکوین دارد
آلتکوین به هر رمزارزی جز بیتکوین گفته میشود؛ در این درس دسته‌های رایج آن، معنای دامیننس بیتکوین و دلیل شکست بیشتر پروژه‌ها را می‌خوانید.
پیش‌نیاز رمز ۱۱۴ تفاوت توکن و کوین؛ دارایی بومی شبکه یا ساخته‌شده روی آن
آلتکوین (Altcoin) از ترکیب دو واژهٔ «alternative» به معنای جایگزین و «coin» به معنای سکه ساخته شده و به هر رمزارزی جز بیتکوین گفته میشود [۱]. این نام فقط می‌گوید یک رمزارز بیتکوین نیست؛ دربارهٔ کیفیت، امنیت یا ارزش آن چیزی نمیگوید. از پروژههای جاافتاده‌ای که سالها کاربر دارند تا توکن‌هایی که چند روز پس از ساخته شدن رها شده‌اند، همه زیر همین یک برچسب قرار می‌گیرند.
آلتکوین یعنی هر چیزی جز بیتکوین
بیتکوین نخستین رمزارز بود و مدتی تنها نمونهٔ این فناوری به شمار می‌رفت. پروژه‌هایی که پس از آن آمدند، در مقایسه با بیتکوین «کوین جایگزین» نامیده شدند و این نام در شکل کوتاه‌شده‌اش به آلتکوین رسید. طبق توضیح آکادمی لجر، نخستین آلتکوین نیم‌کوین (Namecoin) بود که در آوریل ۲۰۱۱ منتشر شد [۱]. اگر هنوز با خود مفهوم رمزارز آشنا نیستید، پیش از ادامه درس کریپتو چیست و چطور کار می‌کند را بخوانید.
از همین تعریف ساده چند نتیجه به دست می‌آید. نخست این‌که اتریوم هم با وجود اندازه و نقش متفاوتش، از نظر تعریف یک آلتکوین است. دوم این‌که استیبل‌کوین‌ها، که قرار است ارزششان به یک پول رسمی گره بخورد، باز هم در همین دسته جای می‌گیرند. سوم این‌که واژهٔ آلتکوین هیچ‌چیز دربارهٔ جدی بودن یا نبودن یک پروژه نمیگوید؛ پروژه‌ای که سالها توسعه‌دهنده و کاربر دارد و توکنی که در چند دقیقه ساخته شده است، هر دو آلت‌کوین‌اند.
گاهی در متن‌ها می‌بینید که واژهٔ آلتکوین فقط برای «کوین»ها به کار می‌رود و توکن‌هایی که روی شبکهٔ دیگری ساخته شده‌اند جدا شمرده میشوند. این تفاوت فنی اهمیت دارد و در درس تفاوت توکن و کوین جداگانه توضیح داده شده است؛ اما در کاربرد روزمره، بیشتر مردم هر دو را آلتکوین می‌نامند.
نکته
برچسب آلتکوین نه یک تعریف قانونی است و نه نشانهٔ کیفیت. وقتی کسی پروژه‌ای را آلتکوین می‌نامد، فقط گفته است که آن پروژه بیتکوین نیست.
دسته‌های رایج آلتکوینها
آلتکوینها را می‌توان از دو زاویه دسته‌بندی کرد: از نگاه قانون‌گذار و از نگاه کاربردی که پروژه برای خودش ادعا می‌کند.
دسته‌بندی نظارتی بریتانیا
نهاد ناظر مالی بریتانیا (FCA) در راهنمایی که در ژوئیهٔ ۲۰۱۹ منتشر کرد، رمزدارایی‌ها را در سه گروه قرار داد: توکن‌های مبادله‌ای مانند بیتکوین و لایت‌کوین که معمولاً رمزارز نامیده میشوند و خارج از محدودهٔ نظارت آن نهادند؛ توکن‌های اوراق بهادار که حقوقی مانند مالکیت یا سهمی از سود آینده به دارنده می‌دهند و زیر نظارت قرار می‌گیرند؛ و توکن‌های کاربردی که بیرون از محدودهٔ نظارت‌اند، مگر این‌که به تعریف پول الکترونیکی برسند [۲].
مهم‌ترین نکتهٔ این راهنما برای شما یک جمله است: به گفتهٔ FCA، ماهیت توکن تعیین‌کننده است، نه برچسبی که رویش گذاشته میشود [۲]. یعنی اگر پروژه‌ای خود را «توکن کاربردی» بنامد اما در عمل وعدهٔ سهمی از درآمد بدهد، نامی که برای خودش انتخاب کرده، ماهیت آن را عوض نمیکند.
دسته‌بندی بر اساس کاربرد
در گفت‌وگوهای روزمرهٔ بازار، آلتکوینها بیشتر بر اساس کاری که قرار است انجام دهند دسته‌بندی میشوند:
- کوین‌های پلتفرم: دارایی بومی شبکه‌هایی که اجرای قرارداد هوشمند را ممکن میکنند و برای پرداخت کارمزد همان شبکه به کار می‌روند.
- کوین‌های پرداخت: پروژه‌هایی که مانند بیتکوین بیشتر برای انتقال ارزش ساخته شده‌اند و معمولاً تغییراتی در سرعت یا کارمزد ایجاد کرده‌اند.
- استیبل‌کوین‌ها: توکن‌هایی که قرار است ارزششان به دارایی دیگری مانند دلار گره بخورد؛ هدفشان ثبات است، نه تغییر قیمت.
- توکن‌های کاربردی و حاکمیتی: توکن‌هایی که برای استفاده از یک سرویس یا رأی دادن دربارهٔ تغییرات یک پروتکل طراحی شده‌اند.
- میم‌کوین‌ها: توکن‌هایی که بر پایهٔ یک شوخی یا تصویر اینترنتی ساخته میشوند و معمولاً کاربرد مشخصی ادعا نمی‌کنند.
این دسته‌ها مرز روشنی ندارند و یک پروژه ممکن است هم‌زمان در چند دسته جای بگیرد. آن‌چه یک پروژه دربارهٔ خودش می‌گوید با آن‌چه در عمل انجام میدهد لزوماً یکی نیست، و همان اصل FCA این‌جا هم به کار می‌آید: به کارکرد نگاه کنید، نه به نام.
چرا هزاران آلتکوین وجود دارد
دلیل اصلی ساده است: ساختن یک آلتکوین تازه آسان و ارزان شده است. کد بیتکوین و بسیاری از پروژههای دیگر متن‌باز است و هر کسی می‌تواند آن را کپی کند و با چند تغییر، شبکهٔ تازه‌ای راه بیندازد. ساختن یک توکن روی شبکه‌ای که از قرارداد هوشمند پشتیبانی می‌کند از این هم ساده‌تر است و دانش فنی زیادی نمی‌خواهد. به همین دلیل تعداد آلتکوینها در عمل از هزاران گذشته و به میلیون‌ها رسیده است؛ آمار آن را در بخش «چه تعداد از آنها از بین می‌روند» می‌بینید.
انگیزهٔ سازندگان هم یکسان نیست:
- انگیزهٔ فنی: برخی سازندگان می‌خواهند محدودیتی را که در بیتکوین می‌بینند، مانند سرعت یا امکان برنامه‌نویسی، به شیوهٔ دیگری حل کنند.
- انگیزهٔ مالی: عرضهٔ یک توکن تازه راهی برای جمع کردن سرمایه یا کسب درآمد برای سازندگان است.
- انگیزهٔ تبلیغاتی و فرهنگی: برخی توکنها فقط برای جلب توجه یا همراه شدن با یک موج اینترنتی ساخته میشوند.
- کلاهبرداری: گروهی از توکنها از ابتدا برای طرح‌هایی مانند طرح پانزی و «پامپ و دامپ» ساخته میشوند.
چون مانع ورود پایین است، زیاد بودن تعداد آلتکوینها چیزی دربارهٔ سلامت یا پختگی بازار نمیگوید. فقط نشان میدهد که ساختن یک توکن کار دشواری نیست؛ دشواری در ساختن پروژه‌ای است که کاربرد واقعی داشته باشد و سالها دوام بیاورد.
دامیننس بیتکوین؛ سهم آلتکوینها از بازار
دامیننس بیتکوین (Bitcoin Dominance) سهم بیتکوین از کل ارزش بازار رمزارزهاست [۳]. آن‌چه باقی می‌ماند، سهم همهٔ آلتکوینها با هم است؛ از جمله استیبل‌کوین‌ها. فرض کنید ارزش کل بازار ۱۰۰ واحد باشد و بیتکوین ۶۰ واحد از آن را در اختیار داشته باشد؛ در این مثال فرضی دامیننس بیتکوین ۶۰٪ است و ۴۰ واحد باقی‌مانده میان همهٔ آلتکوینها تقسیم شده است.
به گزارش کوینگکو، این سهم از ۳۸٫۴٪ در ابتدای ۲۰۲۳ به ۵۸٫۵٪ در ۲۰۲۵ (تا زمان انتشار گزارش) رسید [۳]. میانگین سالانهٔ آن ۴۵٫۶٪ در ۲۰۲۳، ۵۱٫۹٪ در ۲۰۲۴ و ۵۹٫۳٪ در ۲۰۲۵ (تا زمان گزارش) بود و در ۷ آوریل ۲۰۲۵ به ۶۰٫۵٪ رسید؛ نخستین بار در چهار سال که از ۶۰٪ عبور می‌کرد [۳]. طبق گزارش سه‌ماههٔ دوم ۲۰۲۶ همین مؤسسه، دامیننس بیتکوین در پایان آن فصل با ۰٫۹ واحد درصد کاهش به ۵۵٫۴٪ رسید [۴].
در خواندن این عدد یک نکته را در نظر داشته باشید: دامیننس یک نسبت است، نه نشانهٔ سود یا زیان. در همان سه‌ماههٔ دوم ۲۰۲۶، ارزش کل بازار رمزارزها ۱۲٫۶٪ (۳۰۴٫۸ میلیارد دلار) کم شد و به ۲٫۱ تریلیون دلار رسید؛ پایین‌ترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۴ و حدود ۵۲٪ کمتر از اوج اکتبر ۲۰۲۵ [۴]. یعنی کاهش دامیننس در آن فصل هم‌زمان با افت کل بازار رخ داد. پایین آمدن سهم بیتکوین لزوماً به معنای بالا رفتن قیمت آلتکوینها نیست؛ بخشی از سهم آلتکوینها را استیبل‌کوین‌ها تشکیل می‌دهند که وقتی بقیهٔ بازار ارزان میشود، ارزششان تقریباً ثابت می‌ماند و سهمشان نسبتاً بزرگ‌تر میشود.
هشدار
ادعاهایی مانند «فصل آلتکوینها رسیده» که بر پایهٔ دامیننس ساخته میشوند، پیش‌بینی‌اند نه واقعیت. دامیننس فقط وضعیت گذشته و حال بازار را توصیف می‌کند و دربارهٔ آیندهٔ قیمت هیچ پروژه‌ای چیزی نمیگوید.
چه تعداد از آنها از بین می‌روند
کوینگکو در گزارشی دربارهٔ «کوین‌های مرده» بررسی کرده است که چه سهمی از پروژههای ثبتشده در سامانهٔ GeckoTerminal شکست خورده‌اند. طبق این گزارش، تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ از نزدیک به ۲۰٫۲ میلیون پروژهٔ ثبتشده، ۵۳٫۲٪ «مرده» یا شکست‌خورده بودند و ۸۶٫۳٪ این شکست‌ها فقط در سال ۲۰۲۵ رخ داد [۵].
به زبان ساده، از هر دو پروژه‌ای که در آن سامانه ثبت شده بود، بیش از یکی تا پایان آن سال از بین رفته بود. شکست‌ها هم در زمان‌های پرتنش متمرکز میشوند: تنها در فصل چهارم ۲۰۲۵، ۷٫۷ میلیون توکن از بین رفت که ۳۴٫۹٪ کل شکست‌ها بود؛ کوینگکو این را به موج لیکوئید شدن ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ نسبت میدهد که در ۲۴ ساعت ۱۹ میلیارد دلار پوزیشن اهرمی را از بین برد [۵].
شواهد علمی
این آمار از پایگاه دادهٔ یک مؤسسهٔ خصوصی آمده است که هر توکن ثبتشده را می‌شمارد، حتی توکن‌هایی که شاید چند ساعت بیشتر عمر نکردند و هرگز کاربر واقعی نداشتند. پس نمی‌توان آن را مستقیماً به همهٔ آلتکوینهای شناخته‌شده تعمیم داد. نرخ شکست در میان پروژههای بزرگ‌تر احتمالاً کمتر است، اما منبع مستقلی برای آن در اختیار نداریم و عددی برایش نمی‌آوریم.
دلیلهای رایج از بین رفتن یک آلتکوین را می‌توان در چند گروه خلاصه کرد:
- رها شدن پروژه: سازندگان پس از جمع کردن سرمایه یا از دست دادن انگیزه، توسعه را متوقف میکنند.
- نبود کاربرد واقعی: توکن مسئله‌ای را حل نمیکند و پس از فروکش کردن توجه، دلیلی برای نگه داشتنش باقی نمی‌ماند.
- خشک شدن نقدشوندگی: خریدار و فروشنده از بازار آن توکن بیرون می‌روند و معامله عملاً ناممکن میشود.
- کلاهبرداری برنامهریزیشده: سازندگان از ابتدا قصد داشته‌اند سرمایهٔ دیگران را جمع کنند و ناپدید شوند. نشانه‌های این نوع پروژه‌ها در راهنمای تشخیص توکن‌های جعلی و پروژههای اسکم آمده است.
نقدشوندگی و نوسان بیشتر
نقدشوندگی یعنی بتوانید یک دارایی را بدون تغییر محسوس قیمت به پول یا دارایی دیگری تبدیل کنید. بیتکوین در بازارهای زیادی و با حجم بالا معامله میشود. در مقابل، بسیاری از آلتکوینها، بهویژه پروژههای کوچک و تازه، فقط در چند بازار و با تعداد کمی خریدار و فروشنده معامله میشوند.
فرض کنید مقداری از یک توکن کم‌معامله در اختیار دارید و در دفتر سفارش آن فقط چند سفارش خرید کوچک ثبت شده است. اگر بخواهید کل آن را یک‌جا به پول تبدیل کنید، سفارش شما ابتدا با بالاترین پیشنهاد خرید و سپس با پیشنهادهای پایین‌تر پر میشود و میانگین قیمتی که دریافت می‌کنید از قیمتی که روی صفحه می‌دیدید کمتر خواهد بود. در موارد شدید ممکن است اصلاً خریداری پیدا نشود. قیمتی که روی نمودار می‌بینید، همیشه قیمتی نیست که بتوانید با آن معامله کنید.
نوسان هم در آلتکوینهای کوچک معمولاً شدیدتر است. وقتی بازار یک توکن کم‌عمق است، یک سفارش نسبتاً کوچک می‌تواند قیمت را بهطور محسوس جابه‌جا کند. این همان ضعفی است که گردانندگان طرح‌های «پامپ و دامپ» از آن استفاده میکنند: قیمت را با خریدهای هماهنگ و تبلیغ گسترده بالا می‌برند و در اوج، دارایی خود را به تازه‌واردان واگذار میکنند. شوک‌های کل بازار هم می‌توانند توکن‌های کوچک را یک‌جا از صحنه خارج کنند؛ همان‌طور که در فصل چهارم ۲۰۲۵ میلیون‌ها توکن از بین رفت [۵].
هشدار
اگر آلتکوینی را در نظر دارید، فرض را بر این بگذارید که ممکن است کل مبلغ را از دست بدهید یا نتوانید در زمان دلخواه آن را به پول تبدیل کنید. فقط با مبلغی سروکار داشته باشید که از دست دادنش زندگی شما را مختل نمیکند؛ این اصل در درس چرا هرگز نباید بیش از توان از دست دادن سرمایه‌گذاری کرد توضیح داده شده است.
پیش از بررسی هر آلتکوین از خود بپرسید
این پرسش‌ها برای انتخاب کردن نیستند؛ برای این‌اند که پیش از هر تصمیمی بدانید با چه چیزی روبه‌رو هستید. اگر پاسخ بیشتر آنها را نمی‌دانید، یعنی هنوز اطلاعات کافی برای تصمیم ندارید و بهتر است صبر کنید.
پرسش‌های پیش از بررسی یک آلتکوین
- این پروژه دقیقاً چه مسئله‌ای را حل می‌کند و آیا بدون توکن هم می‌شد آن را حل کرد؟
- آیا وایت‌پیپر یا مستندات فنی روشنی دارد که توضیح دهد توکن چطور ساخته و توزیع میشود؟
- چه کسانی پشت پروژه هستند و چه بخشی از عرضه در اختیار آن‌هاست؟
- توکن در چند بازار و با چه حجمی معامله میشود و اگر بخواهید آن را به پول تبدیل کنید، خریدار کافی وجود دارد؟
- آیا کسی وعدهٔ «سود تضمینی»، بازدهی ثابت یا «سیگنال» ورود و خروج میدهد؟ هر کدام از این‌ها نشانهٔ هشدار است.
- آیا شما را برای تصمیم فوری تحت فشار گذاشته‌اند یا ترس از جا ماندن را در شما برانگیخته‌اند؟
- اگر ارزش آن به صفر برسد، زندگی شما چه تغییری می‌کند؟
برای فهرست کامل‌تری از نشانه‌های خطر، چک‌لیست نشانه‌های هشدار پیش از سرمایه‌گذاری در یک پروژهٔ جدید را ببینید.
جمع‌بندی و ادامهٔ مسیر
آلتکوین برچسبی گسترده برای همهٔ رمزارزهای غیر از بیتکوین است و در کنار هم پروژههای جاافتاده، استیبل‌کوین‌ها، میم‌کوین‌ها و توکن‌های کلاهبرداری را در بر می‌گیرد. دامیننس بیتکوین نشان میدهد این مجموعه چه سهمی از کل بازار دارد، اما دربارهٔ آیندهٔ هیچ پروژه‌ای چیزی نمیگوید. آمار شکست پروژه‌ها و نقدشوندگی پایین بسیاری از توکنها یادآوری می‌کند که در این بخش از بازار، احتمال از دست رفتن کامل سرمایه واقعی است.
اگر می‌خواهید تفاوت رمزارزها با پول رسمی را بهتر بشناسید، درس ارز دیجیتال چیست و چه فرقی با پول معمولی دارد را بخوانید. برای دیدن ترتیب کامل درس‌ها هم به صفحهٔ مبانی کریپتو برگردید.
خودتان را بسنجید
آلتکوینها از بیتکوین پرریسکترند؟
بهطور کلی بله، بهویژه آلتکوینهای کوچک و تازه. بسیاری از آنها نقدشوندگی کمی دارند و احتمال رها شدن پروژه در آنها بالاست. البته آلتکوین یک دستهٔ یکدست نیست و ریسک هر پروژه را باید جداگانه سنجید.
اتریوم هم آلتکوین است؟
طبق تعریف رایج، هر رمزارزی جز بیتکوین آلتکوین شمرده میشود و اتریوم هم در همین تعریف میگنجد. با این حال بسیاری از تحلیلگران اتریوم را به دلیل اندازه و نقش متفاوتش جداگانه بررسی میکنند. این برچسب دربارهٔ کیفیت یا آیندهٔ یک پروژه چیزی نمیگوید.
میمکوین چیست؟
میمکوین آلتکوینی است که بر پایهٔ یک شوخی اینترنتی، تصویر یا شخصیت محبوب ساخته میشود و معمولاً کاربرد مشخصی ادعا نمیکند. قیمت این توکنها بیشتر به توجه شبکههای اجتماعی وابسته است و به همین دلیل نوسانهای شدیدی دارند. وقتی آن توجه فروکش کند، ممکن است معاملهٔ چندانی روی آنها باقی نماند.
چرا بسیاری از آلتکوینها بیارزش میشوند؟
دلیلهای رایج عبارتاند از رها شدن پروژه به دست سازندگان، نبود کاربرد واقعی، از بین رفتن نقدشوندگی و کلاهبرداریهای برنامهریزیشده. ساختن یک توکن تازه ارزان و سریع است، اما نگه داشتن یک پروژهٔ فعال سالها کار و منابع میخواهد. گزارش کوینگکو نشان میدهد بیش از نیمی از پروژههای ثبتشده در پایگاه دادهٔ آن تا پایان ۲۰۲۵ از بین رفته بودند.
منابع
- Altcoin Meaning | Ledger مشاهدهٔ منبع Altcoin Meaning | Ledger
- PS19/22: Guidance on Cryptoassets | FCA مشاهدهٔ منبع PS19/22: Guidance on Cryptoassets | FCA
- Bitcoin Dominance on the Rise for 3rd Consecutive Year | CoinGecko مشاهدهٔ منبع Bitcoin Dominance on the Rise for 3rd Consecutive Year | CoinGecko
- 2026 Q2 Crypto Industry Report | CoinGecko مشاهدهٔ منبع 2026 Q2 Crypto Industry Report | CoinGecko
- Dead coins: How many cryptocurrencies have failed? مشاهدهٔ منبع Dead coins: How many cryptocurrencies have failed?